Янгиликлар
19
SUD TIZIMIDA KORRUPSIYAGA QARSHI KURASH
SUD TIZIMIDA KORRUPSIYAGA QARSHI KURASH
Huquqiy demokratik davlat qurish yo‘lida sud hokimiyatining o‘rni beqiyosdir. Sudlar fuqarolarning huquq va erkinliklarini himoya qilish, qonun ustuvorligini ta’minlash hamda jamiyatda adolat qaror topishiga xizmat qiladi. Shu bois sud tizimining mustaqilligi, xolisligi va shaffofligi davlat va jamiyat taraqqiyotining muhim omillaridan hisoblanadi. Biroq sud sohasida korrupsiyaning mavjudligi mazkur vazifalarning to‘liq amalga oshirilishiga jiddiy to‘sqinlik qiladi. Sud tizimida korrupsiyaga qarshi kurashish nafaqat huquqiy, balki ijtimoiy va ma’naviy ahamiyatga ega bo‘lgan dolzarb masaladir.
Korrupsiya — mansab vakolatlaridan shaxsiy manfaat yo‘lida noqonuniy foydalanish holatidir. Sud tizimida korrupsiyaning namoyon bo‘lishi esa adolat tamoyiliga to‘g‘ridan-to‘g‘ri zarar yetkazadi. Chunki sud qarorlari inson taqdiri, mulkiy munosabatlar, tadbirkorlik faoliyati va boshqa muhim masalalarga ta’sir ko‘rsatadi.
Sud sohasidagi korrupsiyaning eng xavfli jihati shundaki, u fuqarolarning davlatga va qonunlarga bo‘lgan ishonchini susaytiradi. Agar sud qarorlari qonun asosida emas, balki manfaatdor tomonlar ta’siri ostida qabul qilinsa, jamiyatda adolatsizlik tuyg‘usi kuchayadi. Bu esa huquqiy nigilizmning o‘sishiga, qonunlarga itoat qilish darajasining pasayishiga olib kelishi mumkin.
Shuningdek, korrupsiya iqtisodiy rivojlanishga ham salbiy ta’sir ko‘rsatadi. Investorlar mustaqil va adolatli sud tizimi mavjud bo‘lgan mamlakatlarga ko‘proq ishonch bildiradilar. Sudlarda korrupsiyaning yuqori darajasi esa investitsiya muhitini yomonlashtirib, iqtisodiy faollikni cheklaydi.
Adolat har qanday sud tizimining bosh maqsadi hisoblanadi. Sudya o‘z faoliyatida faqat qonun talablariga amal qilishi, ishlarni xolis va mustaqil ko‘rib chiqishi lozim. Adolatli sudlov fuqarolarning huquq va manfaatlarini himoya qilishning eng muhim kafolatidir.
Korrupsiyaga qarshi kurashish sud qarorlarining xolisligini ta’minlashga xizmat qiladi. Bu esa barcha shaxslarning qonun oldida tengligi prinsipini ro‘yobga chiqaradi. Adolatli sud tizimi orqali fuqarolar davlat hokimiyatiga bo‘lgan ishonchini mustahkamlaydi, huquqiy madaniyat va huquqiy ong yuksaladi.
Sud tizimida shaffoflikni ta’minlash korrupsiyaga qarshi kurashning muhim yo‘nalishlaridan biridir. Shaffoflik deganda sud faoliyatining ochiqligi, qaror qabul qilish jarayonlarining jamoatchilik uchun tushunarli va nazorat qilinishi mumkin bo‘lgan holda tashkil etilishi tushuniladi.
So‘nggi yillarda raqamli texnologiyalarni joriy etish orqali sud tizimida ochiqlikni ta’minlash bo‘yicha keng ko‘lamli ishlar amalga oshirilmoqda. Elektron sudlov tizimi, onlayn murojaatlar qabul qilinishi, ishlarni avtomatik taqsimlash hamda sud qarorlarining elektron ma’lumotlar bazalarida e’lon qilinishi inson omilini kamaytirib, korrupsiya xavfini pasaytirishga xizmat qilmoqda.
Shu bilan birga, sud majlislarining ochiq o‘tkazilishi, ommaviy axborot vositalari va jamoatchilik vakillarining ishtirok etishi ham sud faoliyatining shaffofligini oshirishga yordam beradi.
Sud tizimida korrupsiyaga qarshi kurashish adolatli va huquqiy davlat barpo etishning muhim sharti hisoblanadi. Korrupsiyaning har qanday ko‘rinishi sud hokimiyatining nufuziga putur yetkazib, fuqarolarning qonun va davlatga bo‘lgan ishonchini kamaytiradi. Shu sababli sud tizimida ochiqlik va shaffoflikni ta’minlash, raqamli texnologiyalarni keng joriy etish, sudyalar mustaqilligini mustahkamlash hamda jamoatchilik nazoratini kuchaytirish orqali korrupsiya xavflarini kamaytirish mumkin.
Adolat va shaffoflik ustuvor bo‘lgan sud tizimigina inson huquqlari va qonuniy manfaatlarining ishonchli himoyasini ta’minlaydi, qonun ustuvorligini qaror toptiradi hamda mamlakat taraqqiyoti uchun mustahkam huquqiy zamin yaratadi.
Surxondaryo viloyat sudi sudyasi Sh.Tog‘ayev