Янгиликлар
21
SUD TIZIMIDA KORUPPSIYAGA QARSHI KURASHISHDA AMALIY YONDOSHUVLAR
SUD TIZIMIDA KORUPPSIYAGA QARSHI KURASHISHDA AMALIY YONDOSHUVLAR
Sud tizimida korrupsiyaga qarshi kurashish masalasi har qanday huquqiy davlat uchun ustuvor yo‘nalishlardan biri hisoblanadi. Chunki sud tizimidagi korrupsiya nafaqat adolat tamoyillarini buzadi, balki jamiyatda qonun ustuvorligiga bo‘lgan ishonchni ham keskin pasaytiradi. Shu bois ushbu sohada samarali va amaliy yondashuvlarni joriy etish dolzarb ahamiyat kasb etadi.
Avvalo, korrupsiyaga qarshi kurashishda profilaktika choralariga alohida e’tibor qaratish zarur. Ya’ni korrupsiya sodir bo‘lishining oldini olish, uning ildizlarini bartaraf etish muhimdir. Buning uchun sudyalar va sud xodimlarini tanlash jarayonini yanada shaffof qilish, ularning daromadlari va mol-mulkini deklaratsiya qilish tizimini joriy etish maqsadga muvofiq. Bu orqali noqonuniy boyish holatlarining oldi olinadi.
Ikkinchi muhim yo‘nalish — sud tizimida ochiqlik va shaffoflikni ta’minlashdir. Sud majlislarining ochiq o‘tkazilishi, sud qarorlarining e’lon qilinishi va ularning keng jamoatchilik uchun ochiq bo‘lishi korrupsiyaviy holatlarni kamaytiradi. Ommaviy axborot vositalari va fuqarolik jamiyati institutlarining sud jarayonlarini kuzatish imkoniyatiga ega bo‘lishi ham muhim omil hisoblanadi.
Zamonaviy texnologiyalarni joriy etish ham korrupsiyaga qarshi kurashishda samarali vosita hisoblanadi. Elektron sud tizimi, onlayn ariza topshirish, ishlarni avtomatik taqsimlash kabi mexanizmlar inson omilini kamaytiradi va noqonuniy aralashuvlarning oldini oladi. Ayniqsa, ishlarni sudyalar o‘rtasida avtomatik taqsimlash tizimi manfaatlar to‘qnashuvini kamaytirishda muhim rol o‘ynaydi.
Bundan tashqari, sudyalar va sud xodimlarining moddiy ta’minotini yaxshilash ham muhim amaliy yondashuvlardan biridir. Yetarli darajada ijtimoiy himoya va munosib ish haqi korrupsiyaga moyillikni kamaytiradi. Shu bilan birga, ularning kasbiy etikasi va mas’uliyatini oshirishga qaratilgan treninglar va malaka oshirish dasturlarini muntazam o‘tkazish lozim.
Javobgarlik muqarrarligini ta’minlash ham alohida ahamiyatga ega. Korrupsiyaviy jinoyatlar sodir etgan sud xodimlariga nisbatan qat’iy va muqarrar choralar ko‘rilishi kerak. Bu esa boshqalarga nisbatan ogohlantiruvchi ta’sir ko‘rsatadi. Shu bilan birga, anonim murojaatlar va “ishonch telefonlari” orqali fuqarolarning shikoyatlarini qabul qilish tizimini rivojlantirish ham korrupsiyani aniqlashda yordam beradi.
Mamlakatimiz Rahbari Shavkat Mirziyoyevning 2025-yil uchun Oliy Majlisga murojaatnomasida korrupsiyaga qarshi kurashish masalalari davlat siyosatining eng ustuvor yo‘nalishlaridan biri sifatida alohida ta’kidlandi. Ushbu murojaatnomada korrupsiya taraqqiyotga jiddiy to‘sqinlik qiluvchi omil sifatida baholanib, unga qarshi kurashishda yangi, tizimli yondashuvlar belgilab berildi.
Avvalo, Prezident korrupsiyaga qarshi kurashishda faqat jazolash choralariga tayanib qolmasdan, uning ildiz sabablarini bartaraf etish zarurligini qayd etdi. Shu maqsadda davlat boshqaruvida ochiqlikni kuchaytirish, byurokratik to‘siqlarni kamaytirish va inson omilini qisqartirish orqali korrupsiyaviy xavflarni kamaytirish asosiy vazifa etib belgilandi.
Murojaatnomada davlat xizmatlarini raqamlashtirishga alohida urg‘u berildi. Elektron hukumat tizimlarini kengaytirish, davlat xizmatlarini onlayn shaklga o‘tkazish orqali mansabdor shaxs va fuqaro o‘rtasidagi bevosita aloqani kamaytirish korrupsiyaga qarshi samarali vosita sifatida ko‘rsatildi. Bu yondashuv inson omili bilan bog‘liq noqonuniy kelishuvlar ehtimolini sezilarli darajada pasaytiradi.
Shuningdek, sud-huquq tizimida korrupsiyani bartaraf etish muhim yo‘nalish sifatida qayd etildi. Sudlar faoliyatida ochiqlik va shaffoflikni ta’minlash, sudyalar mustaqilligini mustahkamlash hamda ularning mas’uliyatini oshirish orqali tizimni “korrupsiyadan xoli hudud”ga aylantirish vazifasi qo‘yildi. Sud qarorlarining ochiqligi va jamoatchilik nazorati bu borada muhim omil sifatida tilga olindi.
Bundan tashqari, murojaatnomada davlat xizmatchilarining daromad va mol-mulkini deklaratsiya qilish tizimini joriy etish, manfaatlar to‘qnashuvini oldini olish mexanizmlarini kuchaytirish zarurligi ta’kidlandi. Bu esa korrupsiyaning yashirin shakllarini aniqlash va oldini olishga xizmat qiladi.
Xulosa qilib aytganda, sud tizimida korrupsiyaga qarshi kurashishda faqat jazolash choralariga tayanish yetarli emas. Profilaktika, ochiqlik, raqamlashtirish, ijtimoiy ta’minot va javobgarlik mexanizmlarini uyg‘un holda qo‘llash orqali samarali natijalarga erishish mumkin. Bu esa sud tizimining nufuzini oshiradi, fuqarolarning adolatga bo‘lgan ishonchini mustahkamlaydi va jamiyatda qonun ustuvorligini ta’minlashga xizmat qiladi.
Fuqarolik ishlari bo‘yicha Termiz tumanlararo sudi sudyasi B.Axmedov